Ermenistan’ Yerevan Tarih Müzesi’nde 3 ay boyunca sergilenen Dildilyan Kardeşler fotoğraf sergisinde, ailenin 1922’ Samsun'dan tekneyle ayrılışına dair görüntüler, ardından Yunanistan'daki Pire Kokinya mülteci mahallelerinden görüntüler, Kokinya’ yeni evin inşası, yeni fotoğraf stüdyosunun açılışı yeni hayatın başlangıcı yer alıyor. serginin önceki uyarlamaları Ioannis Motsianos (Yunanistan), Işın Önol (ABD), Asena Günal Kirkor Sahakoğlu (Türkiye) tarafından gerçekleştirilmişti. Dildilyan kardeşlerin aile arşivindeki binlerce fotoğraf cam negatif, soykırımdan sağ kurtulan Ermeni aileleri için eşsiz hazinedir. Sergiye ayrıca özel koleksiyonlardan Anadolu Koleji arşivinden fotoğraflar dahil edilmiş.
Dildilyanların Yunanistan’a göçü
Dildilyanların Pire'deki ikinci fotograf stüdyosu, 19301922 senesinde Anadolu’ kalan Ermeniler yurtlarından ayrılmak zorunda kalınca, Tsolak Aram Dildilyan kardeşler Anadolu'yu kalıcı olarak terk. 24 saatten kısa sürede, aceleyle eşyalarını toplarken, yüzlerce cam negatif plakayı valizlerine sığdırmak için kişisel eşyalarından vazgeçmeyi tercih ettiler. Odesa İstanbul üzerinden, 1922 Kasım ayının ikinci haftasında Pire'ye mülteci olarak ulaştılar. Birkaç ay sonra, Dildilyan kardeşler Nea Kokinya mülteci yerleşiminde ilk fotoğraf stüdyolarını açtılar Pire'nin geniş pazarında aktif hale gelmeyi başardılar.
İki dünya savaşı arası
Arşivleri bilgileri dışında her şeylerini kaybeden Dildilyanlar, fotoğrafçılık faaliyetlerine Pire'ye yerleşen mülteci bölgesini fotoğraflamakla başladılar objektifleriyle binlerce Anadolulu Ermeni mültecinin Kokinya Drapetsona gibi yeni yerleşim yerlerindeki günlük yaşamlarını, sosyal olaylarını entegrasyonunu belgelediler. Dildilyan kardeşler kendilerini stüdyo portre fotoğrafçılığıyla sınırlamadılar. Akın akın gelen yetim öksüz çocukların mülteci kamplarına yerleştirilmeleri, Atina Zapyon parkında saatlerce beklemeleri objektifleri ölümsüzleşti. Gazetecilik üslubuyla, 1925 sonu 1926 başlarında Santorini adasındaki volkanik patlamaları belgelediler. 22 Nisan 1928' Korint şehrini yerle eden depremin ardından çekilen dizi fotoğraf izledi.
Ailenin fotoğraf ustası Tsolak Dildilyan’ın 1935 senesinde ölümüyle görev, yeni nesline, oğlu Hmayag kızı Alice'e geçti. Dildilyan kardeşler, babalarından öğrendikleri zanaat estetik anlayışıyla stüdyoyu 1950'lerin başına kadar Pire' başarıyla işleterek şehirdeki Ermeni cemaatinin yerel halkın hatıralarını ölümsüzleştirmeye devam ettiler. 1930'ların sonuna doğru, Nea Kokinya Panayi Tsaldari caddesinde modern stüdyonun açılması iki kardeş, Yunanistan' diktatörlüğün yükselişi Avrupa' Nazizmin yayılması gibi çalkantılı dönemde stüdyolarında fotoğraf tabetmeye devam ettiler. Özellikle. Dünya Savaşı, Dildilyan ailesi için zor dönemdi. 1941-42 kışındaki büyük kıtlık sırasında aile, yiyecek temin etmekte zorluk çekti. 14-60 yaş arası erkeklerin Gestapo tarafından tutuklandığı Yunanistan’ Dildiyan stüdyosu hayatta kalmayı başardı, ancak takip eden çalkantılı yıllar ağır bedeller ödetti.
Fotoğrafçıların son kuşağı artık Amerika'daydı. Aile dağıldı. Bazı üyeler Yunanistan' kalırken, diğerleri arşivi yanlarında götürerek Fransa ABD'ye göç. Arşivin tamamı 900 ila 1000'den fazla tarihi fotoğraf cam negatiften oluşmakta. Yarım yüzyıllık yaşamı (1888-1940) kaydeden arşiv, Küçük Asya'nın kayıp dünyasını, soykırımın dehşetini mülteciler dolmuş Yunanistan'ın doğuşunu gözler önüne seriyor. Aram Hmayag'ın emekli olmasıyla, Dildilyan ailesinin yaklaşık yüz yıllık fotoğrafçılık mirası sona.
Arşivden kare: 1931 Kokinya güzeli
1931 Kokinya güzeli Georgia HacistilyanuYerevan Tarih Müzesi’nin misafir ettiği Dildilyan Kardeşler fotoğraf sergisinin ilginç fotoğraflarından biri ise 1931 yılının Kokinya Güzeli.
Güzellik yarışmaları 1930’lu dönemde Atina Pire halkının dikkatini çeken sık sık gazete dergilerin ön sayfalarında yer alan çok popüler etkinlikti. 1930'ların başlarında, Atina Pire'deki mülteci yerleşimleri (Kokinya, Tamburia, Drapetsona Nea Ionia) yerel güzellik yarışmaları düzenlediler. Genç kızlar mülteci mahallelerinden kendilerini kurtarmak için sadece yerel unvanla yetinmeyip, "Yunanistan Güzeli" tacını almaya çalıştılar. Kokinya mülteci mahallesindeki yaşam koşulları zor olsa güzellik yarışmaları, Anadolu'dan yeni gelen genç kızlar için kaçış, eğlence sosyal ilerleme aracı olarak işlev gördü. Savaş yoksulluk arasında kalmış Yunanistan halkı rebetiko müziğin eşliğinde mahalle güzelleri seçerken, Dildilyan Kardeşler’e güzellerin fotoğraflarını tarihte belgelemek düştü. 1931 yılında "Kokinya Güzeli" unvanını kazanan bayan Georgia Hacistilyanu. Güzelin fotoğrafı Dildilyan kardeşlerin piyasada kullandıkları ticari kartvizitlerde yer.
