İpek Er’i “intihara yönlendirme” davasında yargılanan eski uzman çavuş Musa Orhan beraat. Karar somut delil yetersizliğine dayandırıldı. Orhan’ın nitelikli cinsel saldırı suçundan yargılandığı dava ise 2022’den beri yargıtayın önünde. Er vakası, uzun soluklu çatışmanın sonucu olarak gündelik yaşamda kadın bedeninin farklı biçimlerde şiddet sahnesine dönüşmesi, militarizmle ırkçılık erkeklerin kol kola ilerlemesi, erkek egemenliğinin ırksal kapitalizmle desteklenmesi gibi birçok açıdan ele alınabilir. yazı ise, dönenim İçişleri Bakanı Süleyman Soylu Er’in annesi Hikmet Kılınç arasında zamanında yaşanmış ancak yeni ortaya çıkan beyanlarda geçen leke ifadesini güven ilişkisini merkeze alarak diyaloğun kısa kesitinin okumasını yapıyor.
Hafızayı Geri Çağırma
Olay meydana geldiğinde, Er’in çocuklukla gençlik sınırında kadın olması, 24 gün hastanede yaşam mücadelesi vermesi, ölümünün intihar sonucu olması geçmişten bugüne ̈nemli oranda susturulmuş(1) mesele olan kolluğun kadınlara yönelik suçlara karışmasına dair hafızayı çağırması gibi nedenlerle kamuoyunda ciddi tepkiye neden. Tepkiler örgütlü kadın mücadelesinin, Kürdistan Kadın Hareketi Türkiye Feminist Hareketinin sınırlarından taşarak birçok kadının tepkisine yol. Orhan'ın tutuksuz yargılanmasına verilen tepkiler ünlülerin Musa Orhan’a hakaret davalarından ceza almasına dahi neden.(2)
Orhan’ın beraat kararı aynı tepkileri yaratmadı, zira son altı yılda hem kadına yönelik şiddet hem görünürlüğü hayli arttı. sadece şiddetin niteliği sınırını değil alımlama şeklini biçimlendirdi. Dava avukatı kararı istinafa götüreceklerini duyurdu. Er’in annesi Hikmet Kılınç ise “Musa Orhan tutuklanana kadar mücadele edeceğim.”.
Somut Delil Fantezileri ya Eril Irkçı Perdeyi Aralama
Hikmet Kılınç, eski bakanın olaya müdahil olma kendisinin tepki verme biçimlerine dair her cümlesi sömürgecilik cinsiyetçilik üzerine ders niteliğinde olan beyanlarda bulundu:
“Süleyman Soylu, kızım yaşamını yitirdiği zaman Siirt’ten, Diyarbakır’dan, İstanbul’dan Kurtalan’dan Hamdûna’ya (Kurukavak) 20 tane koruma göndermişti. Kendisi köye kadar geldi bana, ‘Hiçbir şekilde Kürtçe konuşma, devlete karşı kendini lekeleme. Senin kızının hakkını yerde bırakmayacağım’. Süleyman Soylu kendi ağzıyla bana sözleri söyledi. Ben anne olarak onun sözlerine güvendim ‘Tek istediğim katilin yakalanması. Katil yakalanırsa ben Türkiye’yi lekelemem’ diyerek bekledim. Ancak aradan geçen altı yılın ardından Musa hakkında beraat kararı verildi. Devlete güvendim ama verilen beraat kararıyla kızımın hakkı açıkça yerde bırakıldı. Bundan sonra artık ne söylenmesi gerekiyorsa her şeyi söyleyeceğim.”(3)
beyanları ̈nemli kılan sadece devletin olağanüstü önlemler alarak meseleyi nasıl önemle ele aldığını göstermesi değil. İçişleri Bakanının bizzat kalkıp olay mahalline gitmesi değil. Tek başına, devletin buradaki varlığının hakikatin yerinden edilmesi, vakanın istisnalaştırılması sessizleştirilmesi girişimi olduğunu göstermesi değil. Bunun önemi bunların hepsini kapsayacak şekilde, Kılınç’ın adalet talebinin şekillendiği bağlamın önümüze daha açık biçimde serilmesidir. beyanlar, yaşanan süreçlerin tamamının yeniden okunmasına davet niteliğindedir. kez sarf edilen sözlerin altındaki sembolik anlamlara enine boyuna bakarak.
Er’in ölümü sonrası devletin bağlı kişi kurumların söylemleri tutumuna, Orhan'ın yargılandığı davaların seyrine(4) yönelecek, asgari ölçüde eril ırkçı perdeyi aralayabilmiş her bakış, ülkemizde erkek egemenliğinin ırkçılıkla ilerlediğini görür. Ne var ki bağa gönderme yapmaya kalkışırsanız hala birçokları bunun devlet karşıtlığına dayanan eski yargıdan kaynaklandığını ileri sürebilir. Nitekim olayın yaşandığı dönem meclis kürsüsünde buna gönderme yapan HDP’li vekiller şekilde itham edildi. En iyi ihtimalle Orhan vakasının istisna olduğu ileri sürüldü.
Öyle ya benzeri ne kadar olayın yaşandığına dair hâlâ yeteri niceliksel niteliksel veri. Kaç sayıda yönlü davanın beraatle sonuçlandığına dair. Sömürgenin temel özelliklerinden biri. Yaşarsınız, ancak verisini kaydedemezsiniz, dolayısıyla yaşadığınızı ispatlayamazsınız. Veriden dolayısıyla hakikatten mahrum bırakılırsınız. Dahası elinizdeki verileri kullanamazsınız. Bunlar ya bilimsel veriden sayılmaz ya bunların kullanmaya kalkmanızın sonuçlarını öngörmek imkânsızdır. nedenledir ki sömürge madunu veri eksikliği söyleminin yarattığı şiddeti iliklerine kadar yaşamaya mahkumdur.
Veri noksanlığının tek nedeni üst yapı araçlarının elinizden alınmış olması değil. coğrafyada kayıt yapmak güçtür fakat mahrumiyet çok yönlü, bundan doğan şiddetin gerçekleşme potansiyeli ise oldukça karmaşıktır. Kılınç örneğinde karşımıza çıktığı gibi bazen üst yapıya güvenmeyi seçerek, bazen karşısına konumlanmış olması hasebiyle aynı yapıdan sevdiğinizi korumaya çalışırken veriyi kayda geçmezsiniz.
Kirlenme, Tabu Sembolik Olarak Leke
Leke, sanat felsefesinde biçimsel algısal değer olarak tartışılmasının yanı sıra, ahlak felsefesi, antropoloji fenomenoloji literatüründe kirlilik, tabu, suçluluk günah kavramları etrafında ele alınarak bilinç düzeyinde derin kuramsal içeriğe kavuşmuştur.
Antropolog Mary Douglas’ın klasik eseri Saflık Tehlike(5) leke kirlenmeyi (pollution), maddenin kendi doğasına içkin biyolojik veya hijyenik nitelik olarak değil, kültürel sınıflandırma sistemlerinin çizdiği sembolik sınırları ihlal eden, toplumsal düzeni tehdit eden “yerinde olmayan madde” düzensizliğin yarattığı anomali özelinde ele. Paul Ricoeur ise Kötülüğün Simgeciliği (The Symbolism of Evil)(6) adlı eserinde lekeyi (souillure), öznenin niyetinden bağımsız olarak kozmik düzeni bozan henüz ahlaki olanla fiziksel olanı ayrıştırmayan “yarı-maddesel” dışsal bulaşma olarak tanımlar. olgu, bireyde vicdani suçluluk yerine kutsalın gazabına dair varoluşsal “dehşet” uyandırarak önce ritüel arınmayı zorunlu kılar, ardından ise “sembol düşünceyi doğurur” ilkesi uyarınca içselleşerek günah suçluluk bilincine evrilen etik öncesi kötülük simgesine dönüşür. Ricoeur’e göre somut dilsiz maddesel iz olan fiziksel leke (stain), tabu ihlali, yasak dil aracılığıyla kutsalın alanına taşındığında sembolik etik öncesi kirlenmeye dönüşür.
iki perspektif doğrultusunda leke, salt biyolojik ya fiziksel maddesellikten ziyade, kültürel sınırların ihlali tabu yasakları aracılığıyla toplumsal kozmik düzeni tehdit eden, ritüel arınmayı zorunlu kılan sembolik kirlenme fenomeni olarak anlam kazanır.
Kürtçe Konuşmak ya Sömürgeci Lekenin Çifte Yetkisi
Kılınç’ın beyanları, hem militarizmin, erkekliğin, ırkçılığın nasıl vakanın merkezine yerleştirildiğini hem diyaloğa çağrılan kelimeler yoluyla söz konusu suçun toplumsal kozmik düzeni tehdit eden sembolik kirlenmeyle eşdeğer olduğunu ortaya koyuyor.
Öncelikle, evladını ağır vakada kaybeden Kürt anneye bizzat Bakanın “Hiçbir şekilde Kürtçe konuşma.” dediğini öğreniyoruz. Kürtçenin neden burada devreye girdiği muğlaksa vakanın ideolojik politik bağlamını göstermesi açısından çarpıcı. Zira uzman çavuş kimliği korumaya alınırken Türklük ideolojisinin altı çizilmektedir. Böylece suçun ırkçılıkla bağı, ince, ancak açık biçimde kurulmaktadır.
Sömürgecilik dersi bununla sınırlı değil. Kılınç’tan, aynı Bakanın kendisine “…devlete karşı kendini lekeleme.” dediğini öğreniyoruz. aslında örtük uyarıdır. Buradaki “leke” kavramı ise oldukça dikkat çekici. Bakan tarafından Kılıç’a üstü kapalı gözdağının parçası olarak söylenmiş olabileceği elbette önemli, ancak burada üzerinde durulan, leke ifadesinin sembolik anlamla taşıdığı içsel kudrettir. Douglas Ricoeur’ün ifadeleriyle salt nesnel kir izi değil, kültürel kozmik sınırların ihlaliyle ortaya çıkan arınma pratiklerini zorunlu kılan simgesel düzensizliğin göstergesidir.
Diyaloğa lekenin çağrılması rastlantısal değil. Bakanın sarf ettiği leke çifte yetkilidir. yandan biyolojik hijyenik nitelik olarak, ataerkil toplumun kadın bedeniyle özdeşleştirerek iradesini nihayetinde varlığını aşağılanmasına göndermedir. Bakan bilinçli ya bilinçaltının bilme biçimi olarak Er’in Orhan yaşadığı ilişkiye kavram yoluyla gönderme yapmaktadır. Zira benzeri vakalar üzerine konuşmak muhafazakâr ataerkil ahlaki normlar dolayısıyla Türkiye'nin her yerinde karşılaştığımız gibi Kürtler arasında güçtür. Nihayetinde söz konusu olan devrimci erkeğin dahi “İpek Er’in Musa Orhan ne işi vardı!” diyebileceği gerçekliktir. Bakan, leke ifadesini sarf ederken sosyolojik hakikatin farkındadır. Lekenin günah özdeşleştiği diyalog kapalıdır, mesaj ise çifte yönlüdür: Er parçası olduğu günah hem kendini hem mensubu olduğu toplumu lekelemiştir.
Ancak bakanın ağzından çıkan lekenin anlamı bunlarla sınırlı değil, kutsalın alanına taşındığında sembolik politik kirlenmeye uzanan anlam katmanlıdır. “… Devlete karşı kendini lekeleme.” ifadesi eş zamanlı olarak yurttaşların kodlanmasını akla getirmektedir. Buna göre Kılınç (Kürtçe) konuşursa devlete karşı kendini lekelemiş olacaktır. Leke burada suç özdeşleşmektedir ancak sınır olarak konumlandırılması bakımından devlete karşı günah işleme biçimi olarak tabu yasak iletişim halindedir. Suç günahın kutsallıkla yoğrularak iç içe geçtiği tabloda devlet adeta tanrısal forma kavuşmuştur.
Aynı ifade Alevilerin, Êzidîlerin, Yahudilerin, Ermenilerin solcuların, devrimcilerin muhalif Kürtlerin kodlanması biçimlerini akla getirmektedir. Bunların en bilineni Alevilerin evlerinin işaretlenmesi ise diğeri zorla kaybetmelerle sonuçlanan Kürt iş insanları listesidir. Diyalogdaki lekenin bağlamı yurttaşların kodlamasının geniş spektrumda ele alındığını düşündürtmektedir. evladını erkek şiddeti sonucu kaybeden annenin adalet talebini dahi kapsayabilmektedir.
Lekelenebilir Devlet ya Devletin Lekesi
Diyaloğun devamı, bizi sömürgecilik üzerine düşünmeye davet etmeyi sürdürmektedir. Bakandan sonra kez “leke” ifadesini Kılınç’tan duyuyoruz. Buna göre Kılınç Bakana “Tek istediğim katilin yakalanması. Katil yakalanırsa ben Türkiye’yi lekelemem” demiştir. Diyalogdaki kişilerin sarf ettiği aynı ifadede fark söz konusudur. semiyotik değil, zira lekenin doğasına içkin biyolojik-hijyenik niteliği cinsiyetçi özü korunmaktadır. Örtük olarak iki leke birbiriyle çarpışıyorsa anlam birliği söz konusudur. Fark ise bağlamda yatmaktadır.
“Katil yakalanırsa ben Türkiye’yi lekelemem” ifadesinin bağlamı sömürgecilik açısından en az Bakanınki kadar olağanüstüdür. Öncelikle Kılınç devletin lekelenebileceğini ima aslında ilan etmektedir. açıdan devlet erkinin karşısında duran acılı kadının feryadıdır, ancak anlam bunun ilerisindedir. Ricoeur’in ifadeleriyle burada sembolik etik kirlenme söz konusudur. Diyalog içerisindeki iki hatibin konumları göz önünde bulundurulduğunda Kılınç’ın Bakana benzer şekilde göz daği verdiğini ileri sürmek pek mümkün değildir, ancak örtük güç gösterisinin olduğu açıktır. Kılınç devlet erkinin karşısında güçlü durmaktadır fakat, sadece Kılınç’ın kudretini göstermemektedir. Vakadaki şiddetin boyutunu gözler önüne sermektedir. Nihayetinde failin kullandığı şiddetin niteliği şiddetin kullanma biçimi birçok açıdan kamusal alana yansımıştır. Özellikle Orhan’ın Er’e yönelik ifade ettiği bazı ifadeler kadınların ahlaki normlarla aşağılanmasını kapsayarak sembolik ahlaki “kirlenme” biçimi olarak toplumsal belleğe önemli sarsıntı olarak kaydedilmiştir.
Kılınç’ın “Katil yakalanırsa ben Türkiye’yi lekelemem” ifadesi fiziksel sembolik anlam bakımından lekeyi bireysel toplumsal düzeyden kurumsal düzleme taşıyarak ifadeye yeni boyut eklemektedir. Diyalogda açık olmasa buradaki leke hem failin eylemine hem devletin niteliğine gönderme yapmaktadır. Söz konusu olan failin fiilinin devleti lekelediği savıdır. Cümlenin bütünsel anlamı ise, eğer Kılınç konuşursa, dahası Kürtçe konuşursa failin devleti lekelediğinin açığa çıkabileceği savına dayanmaktadır. Kılınç’ın bunu, “güvenlikten” sorumlu en üst düzeydeki kişiye yöneltmiş olması ilginçtir. Bakanın, Kılınç’ın ifadesine ne tepki verdiği ise belirsizdir, ancak Kılınç’ın buna dair daha ileri aktarım yapmaması, diyaloğun bununla sınırlı kalmış olabileceğini düşündürtmektedir. Öyleyse, bakanın hem fiilin devleti lekelediği hem devletin lekelenebileceği savlarını örtük olarak kabul ettiği ileri sürülebilir.
Devlete Güvenmek ya Sömürgede Güven İlişkileri
Güven, içinde yaşadığımız naylondan çağda en fazla altı oyulan insani yeti erdemlerden biriyse toplumsal varlığın kök hücresi olduğunu ileri sürmek abartılı değildir. nedenledir ki bireysel güven ilişkilerinde yaşanan bozulmalar, toplumsal düzlemde güven ilişkilerinin parçalanmasına yol açabilmektedir. Kadına yönelik erkek şiddetinin söz konusu olduğu bağlamların çoğunda güven meselesi dile gelmektedir. Esasen duygulanım, zihinsel muhakeme akıl yürütme biçimidir. Ancak erkek egemen okumada güvenin, deneyimden bilgiden doğan akıl yürütme biçimi olduğu yok sayılır. Daha ziyade akıldan yoksun duygulanıma indirgenir. aynı zamanda erkeğin erkekliğin tekinsiz yanının yüceltilmesidir, zira güvenin analitik nedenler sonucu oluşan tercih erdem olması vasfından çıkarılarak kırılganlık zayıflıkla özdeşleştirilip kadınların savunmasız ya manipüle edilebilir olarak kodlanması ataerkil geleneğin eski ezberidir.
“Devlete güvendim ama verilen beraat kararıyla kızımın hakkı açıkça yerde bırakıldı.” sözleri erkek egemenliği sömürgecilik açısından ele alınabilecek diyalogdaki en önemli unsurlardan biridir. Kılınç devlete güvendiği için yıllarca beklediğini adeta “itiraf” etmektedir. Dahası devleti temsil eden erkeğin sözlerine. Birçokları bunun iyi niyetli ya tarih dışı yaklaşımın sonucu olduğunu ileri sürebilir, fakat Kılıç’ın tercihindeki analitik yanların hepsini görünmezleştirir. Nitekim hayal kırıklığının yaşanmasında, üstyapı olarak devletten güce, militarizme, sömürgeciliğe erkek egemenliğine kadar uzanan çok karmaşık katmanlı süreç söz konusudur.
Ayrıca tercihin rasyonel birçok nedeni söz konusudur. Öncelikle suç ortadadır. Devlet nedenle olağanüstü şekilde seferber olmuştur. Suç devleti lekeleyebilecek niteliktedir. Kılınç bunu açık bicimde ifade etmektedir. Nitekim uzman çavuş sebeple görevinden ihraç edilmiştir. Öte taraftan, bağlamdaki güven şarta bağlı korunma refleksidir. Acılı annenin “devlete karşı kendini lekelemeye” kalkışmasının söz konusu bağlamda daha rasyonel tercih olmayacağı açıktır. Nihayetinde sözün tutulmamış olmasının sebebi güvenin naif zeminde şekillenmesi değildir. Erkek egemenliğinin güveni yerinden eden yapısına dayanarak bunun sömürgede ırkçılık militarizmle genişletilmesinin sonucudur.
Kılıç’ın neden güven duyduğu, bunu neden tercih ettiği, üzerine düşülmesi gereken anlamlı sorulardır, ancak “nasıl olur söze güvenir?” tartışması yersizdir, zira bunun karmaşık birçok rasyonel tarihsel nedeni mevcuttur. ne salt naif duygusal tepki ne tamamen güvenle alakalıdır. nedeni asimetrik güç dengesi karşısındaki erkin konumu ise diğeri vakadaki şiddetin tarihselliği, niteliği boyuttur. Fiilin failinin yargılanacak olmasını düşünmek mantık dışı olmadığı gibi rasyonel zemine dayanması sonuca varacağının garantisi değildir. Zira sömürgede rasyonel olmak tek başına önünüzdeki verilerin bilimsel kanıt sayılıp sayılmamasıyla ilgili değildir. Her söz edim, her politika pratik olabildiğine katmanlı süreçlerin etkisindedir.
katmanlılık Fransa’nın Cezayir sömürgeciliğinin gündelik yaşamda sömürgeci sömürge arasındaki ilişkileri nasıl biçimlendirdiğini çarpıcı biçimde ortaya koyan Micheal Haneke’nin Saklı (Caché) filmini akıllara getirmektedir. Buna göre Majid, geçmişten gelen aralarındaki hukuktan içerisinde bulunduğu mağduriyetten kaynaklı Fransız beyaz orta sınıf erkek tarafından duyulma anlaşılma arzusu duymaktadır. talebin rasyonel birçok nedeni vardır, ancak Majid sömürgeci temaşada görünmezdir. öyle kayıtsızlıktır ki gözlerinin önünde şahdamarını keser ancak eylemiyle dahi ne ölçüde görünür olabildiği belirsizdir.
Adalet Talebi
Kılınç “Bundan sonra artık ne söylenmesi gerekiyorsa her şeyi söyleyeceğim. (…) Kızımın hakkını yerde bırakmayacağım.”(7) dedi yanımda durursanız sesim daha etkili olur, diye çağrı yaptı. sözleri, iki yıldır sürmekte olan barış sürecinin toplumsallaşması kadınların sürece aktif biçimde katılabilmesi için organize edilen “Kadınlar Yan Yana Geleceği Konuşuyor Konferansı”’nda sarf. Böylece meselenin çatışmayla bağı yeniden yerinde kendisi tarafından kuruldu.
Her gün şiddetin farklı biçimlerinden kaynaklanan mağduriyetlerin yaşandığı ülkede adalet talep etmek kolay değil fakat İpek Er vakası şiddetin birçok biçiminin kesişim kümesinde yer alıyor. Çatışmaların uzun yıllara yayılmasının sonucu olarak kadınların bedeninin gündelik hayatta şiddet alanına dönüşmesi, militarizmle ırkçılık erkek egemenliğinin birlikte işlemesi yürüyüşün ırksal kapitalizmle desteklenmesi, bunların kesişim kavşağı.
çoklu dinamikleri hesaba katacak yaklaşım hâlihazırda İpek Er vakasına ait Yargıtay'ın önünde duran nitelikli saldırı İstinafa taşınan intihara yönlendirme davalarının mahkumiyetle sonuçlanmasında etkili olabilir. Nihayetinde iki yıldır süren diyalog görüşmelerinin ana ekseninde olan talep yıllarca hukuki zeminin dışında tutulan Kürtlerin yaşamlarının hukuki zemine yerleşmesidir. yapısal dönüşüm talebidir, fakat hâlihazırda yönlü süren dava seyirlerinin değişmesini kapsamaktadır.
(1) Eren Keskin’e yönelik nedenle acilmiş dava için bkz: Erişim tarihi 7 Kasım 2026.
(2) olaya birçok unlu tepki gösterdi. Ezgi Mola Hazal Kaya hakkında acılan hakaret davalarında para cezası aldı:
(3) Erişim tarihi 7 Kasım 2026.
(4) Davaların seyri için bkz: Erişim tarihi 7 Kasım 2026.
(5) Douglas,. “Saflık Tehlike: Kirlilik Tabu Kavramlarının Çözümlemesi.” Çeviren İrem Ayhan. İstanbul: Metis Yayınları, 2007.
(6) Ricoeur,. “The Symbolism of Evil”. Çeviren Emerson Buchanan. Boston: Beacon Press, 1967.
(7) Erişim tarihi 7 Kasım 2026.