ABD yönetimi, Çin’in Nvidia gibi şirketlerden gelişmiş yapay zekâ çiplerine erişimini kısıtlamak için yeni ihracat kurallarını devreye alıyor. Donald Trump’ın Asya ziyareti Şi Cinping gerçekleştireceği görüşme öncesinde açıklanan düzenleme, Güneydoğu Asya’daki veri merkezleri üzerinden Çin’e sağlanan işlem gücünü denetim kapsamına alıyor. Yeni kurallar, belirli veri merkezi işletmecilerine 90 gün içinde ihracat lisansı alma şartı getirirken, gelişmiş çiplerin Çin’e dolaylı aktarılmasını önlemeyi hedefliyor.

ABD Çip İhracat Kısıtlamalarını Genişletiyor

ABD Ticaret Bakanlığı tarafından duyurulan yeni düzenleme, Çin merkezli şirketlerin gelişmiş yapay zekâ donanımlarına üçüncü ülkeler üzerinden erişmesini zorlaştırıyor. Washington yönetimi, özellikle Malezya, Singapur Tayland gibi ülkelerdeki veri merkezlerinin Çinli şirketlere sunduğu yüksek kapasiteli hesaplama hizmetlerini mercek altına alıyor. Yeni kurallar, Çin merkezli şirketlere önemli miktarda işlem gücü sağlayan yurt dışındaki veri merkezlerinin faaliyetlerini ihracat denetimine bağlıyor.

Düzenleme kapsamında Singapur, Tayland, Malezya, Endonezya Brezilya, gelişmiş çiplerin Çin’e yönlendirilmesi bakımından daha yüksek risk taşıyan ülkeler olarak tanımlanıyor. pazarlara gönderilecek kapsamdaki çipler için ABD ihracat lisansı alınması gerekiyor. Ayrıca belirli hesaplama kapasitesi eşiğini aşan veri merkezlerine yönelik çip sevkiyatları yeni denetim koşullarına tabi tutuluyor.

ABD yönetimi, Çin merkezli şirketlere yüksek miktarda hesaplama gücü sağlayan yurt dışı veri merkezlerinin 90 gün içinde ihracat lisansı almasını istiyor. Gerekli izni almayan işletmeler, ilerleyen dönemde yeni ihracat kısıtlamalarıyla karşılaşabilecek. Buna karşılık düzenleme, çevrim içi perakende sosyal medya şirketlerinin kullandığı sistemleri kapsam dışında bırakıyor. Ticaret Bakanlığı, tür hizmetlerin aynı ulusal güvenlik riskini oluşturmadığını belirtiyor.

Yeni kurallar, bölgede veri merkezi işleten ABD şirketleri için istisna içeriyor. Böylece Amerikan şirketlerinin kendi tesislerinde yürüttüğü faaliyetler düzenlemenin belirli yükümlülüklerinden muaf tutuluyor. Washington yönetimi, ayrımla Çinli şirketlerin üçüncü ülkelerdeki altyapılar üzerinden gelişmiş işlem gücüne erişmesini sınırlandırmayı amaçlıyor.

Yeni ihracat kuralları, Nvidia çiplerinin Güneydoğu Asya üzerinden Çin’e aktarılabileceğine ilişkin iddiaların gündeme geldiği dönemde açıklandı. Singapur merkezli bulut bilişim şirketi Megaspeed, veri merkezlerinde işlem gücü kiralama hizmeti sunuyor Nvidia iş ortaklığı yürütüyordu. Şirket, gelişmiş yapay zekâ çiplerinin Çin’e yasa dışı biçimde yönlendirilmiş olabileceği şüphesiyle ABD makamlarının incelemesine konu.

ABD Ticaret Bakanlığı Adalet Bakanlığı, Megaspeed hakkında ihracat kontrolü ihlali şüphesiyle 2024 yılında soruşturma başlatıldığını açıkladı. Nvidia ise şirketi Haziran 2025’te kendi satış kısıtlaması listesine. Megaspeed, 15 Kasım tarihli açıklamasında ABD ihracat kontrolleri dahil olmak üzere geçerli tüm yasalara düzenlemelere uyduğunu bildirdi.

Şirketle ilgili tartışmalar, Nvidia CEO’su Jensen Huang’ın görevinden ayrıldığına ilişkin haberlerin ardından daha fazla gündeme geldi. Huang’ın, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen Megaspeed’ çalışan kişiyle ilişkisinin ortaya çıkması, bölgedeki çip tedarik zincirine yönelik denetimleri artırdı. Söz konusu gelişmeler, gelişmiş Nvidia çiplerinin üçüncü ülkeler üzerinden Çin’e ulaştırılması ihtimalini ABD yönetiminin güvenlik gündeminin üst sıralarına taşıdı.

Çin konusunda Temsilciler Meclisi bünyesinde çalışan özel komitenin Cumhuriyetçi Başkanı John Moolenaar, yeni düzenlemenin Washington’ın ihracat kontrolü açıklarını kapatma konusundaki kararlılığını gösterdiğini söyledi. Moolenaar, Çin’in yıllardır kullandığı riskli tedarik yollarının engellenmesinin amaçlandığını ifade.

ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick Trump’ın Asya ziyaretine katılan yönetim yetkilileri arasında yer. Lutnick, Nvidia soruşturmasının ardından Çin’e yönelik çip ihracat kontrollerini denetleme biçimi nedeniyle eleştirilerin hedefindeydi. Reuters’ın önceki hafta aktardığı bilgilere göre Beyaz Saray’daki üst düzey yetkililer, Lutnick’in görevden alınması ihtimalini değerlendirdi.

Trump, pazartesi günü Beyaz Saray’dan Filipinler Çin ziyaretleri için ayrılırken gazetecilere yaptığı açıklamada Lutnick’i değiştirme planı bulunmadığını söyledi. Başkan, Nvidia CEO’su Jensen Huang’ın yeniden görevine dönmesine itiraz etmeyeceğini belirtti. açıklamalar, Megaspeed soruşturması çip ihracat denetimleri çevresindeki tartışmaların yönetim içinde farklı görüşler oluşturduğunu gösterdi.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ise cuma günü yaptığı açıklamada, dört devlet kurumunun Megaspeed’in ticari yaptırım listesine alınmasını desteklediğini ancak kararı vermekle sorumlu Ticaret Bakanlığının yönde adım atmadığını söyledi. Trump, pazartesi günü yaptığı değerlendirmede Çin’e karşı daha yakın ilişkiler kurmak isteyenlerle daha sert önlemler alınmasını savunanların farklı yaklaşımlarını kabul edilebilir bulduğunu ifade.

Ticaret Bakanlığı, yeni düzenlemenin hazırlanmasında Hazine Bakanlığı Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyinin rol oynadığını açıkladı. Bakanlığın açıklaması, yeni kuralların yalnızca ticaret politikası kapsamında değil, ulusal güvenlik değerlendirmeleri doğrultusunda şekillendirildiğini ortaya koydu.

Yeni düzenleme, Biden yönetimi döneminde küresel ölçekte yapay zekâ çiplerine erişimi lisans şartlarına bağlayan önceki kuralı resmen yürürlükten kaldırıyor. Biden yönetiminin hazırladığı düzenleme, ülkeleri farklı risk kategorilerine ayırarak gelişmiş yapay zekâ işlemcilerinin uluslararası dağıtımına sınırlamalar getiriyordu. Trump yönetimi, 2025’in başlarında söz konusu kuralı uygulamayacağını yerine yeni düzenleme hazırlayacağını açıklamıştı.

Ancak eski düzenlemenin kaldırılması yeni kuralların açıklanması arasında geçen sürede milyarlarca dolarlık Nvidia çipinin Çinli yapay zekâ şirketlerinin kullandığı veri merkezlerine ulaşabildiği belirtildi. Yeni düzenleme, tür dolaylı erişim kanallarını daha kapsamlı biçimde denetlemeyi hedefliyor.

Eski düzenlemeye güçlü biçimde karşı çıkan Nvidia, yeni kurallar hakkında yorum yapmadı. Şirketin itirazları, gelişmiş çiplerin Çin’e satışının Amerikan teknoloji şirketlerinin gelirleri küresel rekabet gücü açısından taşıdığı önem üzerinden şekillenmişti. Eski Ticaret Bakanlığı yetkilisi Kate Koren, yeni kısıtlamaların tek şirketi yaptırım listesine eklemekten daha geniş sonuçlar doğurabileceğini söyledi.

Koren’e göre Nvidia Jensen Huang, geçmişte Çin’e çip satışının stratejik açıdan sürdürülmesini savunan görüşlerin önemli temsilcileri arasındaydı. Son gelişmelerin ardından Washington’daki politika tartışmalarının daha sıkı ihracat kontrolleri yönünde değiştiğini belirten Koren, yeni düzenlemenin eğilimi güçlendirdiğini ifade.

Trump Şi Cinping’in perşembe günü Shenzhen’ yapılacak görüşmesi öncesinde açıklanan kurallar, ABD-Çin teknoloji rekabetinde çip erişimini yeniden gündemin merkezine taşıdı. Pekin yönetimi ise salı günü yaptığı açıklamada ABD’nin adımını ekonomik baskı olarak nitelendirdi kendi çıkarlarını korumak için gerekli önlemleri alacağını bildirdi. Yeni dönemde gelişmiş çiplerin doğrudan ihracatının yanı sıra bulut bilişim uzaktan hesaplama hizmetlerinin iki ülke arasındaki teknoloji müzakerelerinde belirleyici başlıklardan biri olması bekleniyor.