John Carpenter en sevdiğim yönetmenlerinden biri olmaya başladı. The Thing, In the Mouth of Madness, Starman derken kez They Live izledim. Beş yıldız verdim. Filmdeki sol mesajları, kapitalizm eleştirisini Carpenter’ın bütün bunları uzaylı istilası hikâyesine yerleştirmesini çok sevdim.

Düşünsene, dünyayı gizlice ele geçirmiş uzaylılar. Reklamlar aracılığıyla insanlara ne yapacaklarını söylüyorlar, televizyonla düşüncelerini yönlendiriyorlar, paranın tüketimin arkasına saklanıyorlar. İnsanların büyük çoğunluğu düzenin içinde hayatına devam ediyor. Carpenter’ın 1988’ kurduğu dünya, bugün baktığımızda fazlasıyla tanıdık.

Çift Gözlükle Değişen Dünya

Filmin merkezinde Los Angeles’a iş bulmak için gelen Nada. Roddy Piper’ın canlandırdığı karakter, ekonomik sıkıntılarla boğuşuyor kendisine yeni hayat kurmaya çalışıyor. süre sonra gizemli gözlük keşfediyor. Gözlüğü taktığında çevresindeki dünyanın gerçek yüzünü görmeye başlıyor. Reklam panolarında gizli emirler, paralarda mesajlar, televizyon yayınlarında insanları yönlendiren ifadeler beliriyor. Ayrıca toplumun önemli kısmının insan kılığına girmiş uzaylılardan oluştuğunu fark ediyor.

fikir gerçekten çok. Reklam panolarında gördüğümüz sıradan sloganların yerini doğrudan emirler alıyor: Tüket, itaat et, çalış, uyuma. Filmdeki uzaylıların insanları kontrol etme biçimi, tüketim kültürünün gündelik hayatımıza nasıl yerleştiğini anlatmak için oldukça başarılı metafor.

Filmin dayandığı ilginç. Ray Nelson’ın 1963 tarihli Eight ’Clock in the Morning adlı kısa öyküsünden uyarlanan yapım, Carpenter’ın politik düşünceleriyle genişletilmiş. Özellikle Ronald Reagan döneminin Amerikan ekonomik politikaları, filmin arka planındaki önemli ilham kaynaklarından. Carpenter’ın Reaganomics eleştirisi burada saklanmıyor. Zenginleşme vaatleri, serbest piyasa söylemleri tüketim kültürü üzerinden işleyen düzen doğrudan hedef alınıyor.

Daha Fazla Çalış, Daha Fazla Tüket, Daha Az Sorgula

They Live‘in en sevdiğim taraflarından biri kapitalizm eleştirisini hikâyenin her yerine doğal şekilde yerleştirmesi. Nada’nın karşılaştığı dünya işsizlik, yoksulluk barınma sorunlarıyla. İnsanlar geçinebilmek için mücadele ederken sistemin üst katmanlarında yaşayan ayrıcalıklı kesimler düzenden faydalanıyor.

Filmdeki uzaylılar düzenin yöneticileri gibi hareket ediyor. İnsanların emeği, tüketim alışkanlıkları gündelik hayatları ekonomik çıkarların devamlılığı için kullanılıyor. Reklamlar sürekli yeni ihtiyaçlar yaratıyor. Televizyon insanlara ne düşüneceklerini söylüyor. bütün düzenin merkezinde duruyor.

Bana kalırsa filmin asıl sinir bozucu tarafı, düzenin ne kadar sıradanlaştırılmış olması. İnsanlar çalışıyor, para kazanıyor, alışveriş yapıyor hayatlarını sürdürüyor. yandan sistemin içinde ezilenler, işsiz kalanlar barınacak yer bulamayanlar. Birilerinin sürekli daha fazla kazanabilmesi için başkalarının hayatlarının nasıl şekillendirildiğini görüyoruz.

Bugün sosyal medya dijital reklamcılık üzerinden yürüyen tüketim düzenini düşündüğümüzde gözlük fikri daha anlamlı geliyor. Algoritmalar, kişiselleştirilmiş reklamlar, sürekli karşımıza çıkan ürünler bitmek bilmeyen tüketim çağrıları… İnsanların dikkatinin bile ekonomik değere dönüştürüldüğü dünyadayız. Carpenter’ın gözlükleri, bütün bunların arkasındaki mekanizmayı görünür kılan güzel bilimkurgu fikri.

Filmin en sert politik taraflarından biri polis şiddeti. Özellikle yoksul insanların yaşadığı mahalleye yapılan baskınlar insanların barınma alanlarının zorla ortadan kaldırılması üzerinde durmak gerekiyor.

Burada polis gücünün nasıl kullanıldığı oldukça önemli. Yoksul insanların yaşam alanları hedef alınıyor, insanlar zorla yerlerinden ediliyor mevcut mülkiyet düzenine karşı çıkanlar devletin güvenlik aygıtlarıyla karşılaşıyor. polis şiddetini sınıfsal ilişkilerin dışında düşünmüyor. Devletin zor kullanma gücünün kimin çıkarlarını koruduğu sorusunu doğrudan gündeme getiriyor.

sahnelerde beni etkileyen şey, insanların yaşadığı sorunların nasıl ele alındığı. Barınma ihtiyacı, işsizlik yoksulluk gibi meselelerle karşı karşıya kalan insanlar, sistemin gözünde kolayca ortadan kaldırılabilecek engellere dönüşüyor. Polis baskınları düzenin devamlılığını sağlayan yöntemlerden biri olarak karşımıza çıkıyor.

Üstelik mesele yalnızca filmin geçtiği döneme ait değil. Bugün dünyanın farklı yerlerinde protestolara yönelik polis müdahaleleri, zorla tahliyeler, işçi eylemleri devlet şiddeti tartışılıyor. İnsanlar yaşam koşullarına itiraz ettiğinde karşılarında hangi kurumların durduğunu görmek mümkün. Polis şiddetini birkaç münferit olay üzerinden konuşmak, büyük güç ilişkilerini gözden kaçırmamıza neden oluyor.

They Live‘in sahneleri, devlet otoritesinin mülkiyet düzeninin birbirleriyle ilişkisini düşünmek için iyi zemin hazırlıyor. Filmin uzaylılarıyla iş birliği yapan insanlara baktığımızda ayrıcalıklı kesimlerin kendi çıkarlarını korumak için nasıl düzen kurduğunu görüyoruz. açıdan filmdeki uzaylı istilası, sınıf iktidarının bilimkurgu üzerinden anlatılması.

Nada, Frank Meşhur Kavga Sahnesi

Roddy Piper’ın canlandırdığı Nada, filmin dünyasına oldukça uygun karakter. Piper’ın profesyonel güreş geçmişi, karakterin fiziksel varlığına yansıyor. Keith David’in canlandırdığı Frank ise Nada’nın arkadaşı. İkilinin ilişkisi filmin en eğlenceli bölümlerinden birini oluşturuyor.

Özellikle gözlüğü takma meselesi yüzünden yaşadıkları uzun kavga sahnesi unutulacak gibi değil. Sahnenin süresi, koreografisi iki karakterin inatlaşması Carpenter’ın mizah anlayışını yansıtıyor. Frank, Nada’nın anlattıklarına inanmak istemiyor gözlüğü takmayı reddediyor.

sahnenin absürtlüğü çok hoşuma gitti. İki karakterin gözlüğü takmak üzerine dakikalarca kavga etmesi, filmin mizahını B-film ruhunu çok iyi temsil ediyor. Aynı zamanda insanların alıştıkları hayatı sorgulamakta ne kadar zorlanabildiğini gösteriyor. Nada’nın gördüklerini Frank’e anlatabilmesi için önce onu gözlüğü takmaya ikna etmesi gerekiyor.

John Carpenter B-Movie

Carpenter’ın yönetmenliği filmin atmosferinde oldukça belirgin. Gary. Kibbe’nin görüntü yönetmenliği, Los Angeles’ın sokaklarını, endüstriyel mekânlarını işçi mahallelerini hikâyenin önemli parçalarına dönüştürüyor. Filmin düşük bütçeli bilimkurgu estetiği kendine has karakter taşıyor.

Uzaylıların gerçek yüzlerini gösteren makyaj pratik efekt çalışmaları özellikle hoşuma gitti. Carpenter’ın korku, bilimkurgu aksiyon unsurlarını araya getirmesi filmi oldukça keyifli kılıyor. Tür sinemasının B-film geleneğinden gelen özgür biraz çılgın enerjisi burada fazlasıyla mevcut.

Müziklerde Carpenter’ın imzası. Alan Howarth birlikte hazırladığı elektronik cazvari müzikler filmin atmosferini destekliyor. Tekrar eden motifler elektronik altyapılar, uzaylıların kontrolündeki Los Angeles’a çok iyi uyuyor.

Roddy Piper seçimi. Profesyonel güreş dünyasından gelen oyuncunun başrole yerleştirilmesi, filmin B-film karakterine çok yakışmış. Carpenter’ın tür sinemasına olan yaklaşımını seviyorum. Büyük fikirleri, kendine özgü karakterleri unutulmaz sahneleri oldukça ekonomik anlatımla araya getirebiliyor.

Carpenter’ın Sinemadaki Yeri

Film bittikten sonra Carpenter’ın neden daha fazla konuşulmadığını düşündüm. Korku, bilimkurgu aksiyon sinemasında kadar etkili olmuş, kendisinden sonra gelen pek çok yönetmene yaratıcıya ilham vermiş isimden bahsediyoruz. Sadece film konusundada değil oyunlarada çok fazla ilham veren adam Duke Nukem filmden birebir ilham alınmış Mortal Kombat, Dead Space saymakla bitmez.

Kariyerinde ticari açıdan zorlandığı dönemler. The Thing 1982’ gösterime girdiğinde gişede beklentilerin altında kalmış ilk dönem eleştirilerinde olumsuz tepkiler almıştı. Big Trouble in Little China ticari açıdan beklenen başarıya ulaşamadı. filmlerin performansı stüdyolarla yaşadığı sorunlar Carpenter’ın sonraki kariyerini etkiledi.

They Live gösterime girdiği dönemde bugünkü kült statüsüne hemen ulaşmadı. Zaman içinde politik mesajları, görsel fikirleri kendine özgü anlatımı sayesinde daha fazla ilgi gördü. Filmin gözlükleri gizli mesajları bugün popüler kültürde yaşamaya devam ediyor. Shepard Fairey’nin sokak sanatı çalışmalarında filmden esinlenen mesajlara yer vermesi bunun örneklerinden.

The Thing‘in yaratık tasarımları, Halloween‘in korku sinemasına etkisi, Escape from New York‘un distopik dünyası They Live‘in politik anlatısı… Carpenter’ın filmografisinde keşfedilecek çok şey. Bence filmler yönetmenin sinemaya katkıları çok daha fazla konuşulmayı hak ediyor.

Sonuç

They Live benim için beş yıldızlık B-film bilimkurgu fikirlerini, aksiyonu politik eleştiriyi arada görmek çok hoşuma gitti. Kapitalizm, sınıf ayrımı, polis şiddeti devlet otoritesi üzerine söyledikleri filmin bugün hâlâ konuşulmasını sağlayan en önemli özellikleri arasında.

John Carpenter’ın sinemasını keşfetmeye devam etmek için güzel sebep daha buldum. They Live, tür sinemasının içinden çıkan politik fikirlerin ne kadar etkili olabileceğini gösteriyor. Üstelik bütün bunları uzaylılar, gizli mesajlar, elektronik müzikler bolca B-film enerjisiyle yapıyor.

Gözlüğü tak, etrafına. Reklam panolarına, televizyon ekranlarına, paraya içinde yaşadığın düzene biraz daha dikkatli. Carpenter’ın filmi bittikten sonra geriye kalan şey tam olarak merak sorgulama isteği.

I have come here to chew bubblegum and kick ass, and I’m all out of bubblegum.