Avrupa’nın iki temel kurumu Avrupa Konseyi Avrupa Komisyonu’nun ortak girişimiyle 2001 yılında oluşturuldu. Sayfasında özetle şunlar yazıyor:
“Girişimle Avrupa Konseyi’nin 46 üye memleketinde yaşayan yaklaşık 700 milyon kişinin, örgün eğitim kapsamında her yaşta yeni dilleri keşfetmeye öğrenmeye teşvik edilmesi amaçlanıyor. Paradigma, dilsel çeşitliliğin kültürlerarası anlayışı geliştirmede güçlü araç Avrupa’nın zengin kültürel mirasının temel unsuru olduğu.
Çokdillilik sayesinde öğrenciler, çeşitlilikle olumlu biçimde etkileşim kurabilmeleri için ihtiyaç duydukları dilsel, kültürel eleştirel becerilerle donatılır. durum, insan hakları, demokrasi hukukun üstünlüğünün otoriter rejimler, popülist söylemler, sosyal medya yapay zekâdaki hızlı gelişmeler tarafından sorgulandığı günümüzde özellikle önem taşımaktadır.
Yapay zekânın dil öğrenimini destekleyebileceği diller arası iletişimi birçok yönden kolaylaştırabileceği açıktır. Ancak yapay zekâ, çokdilli yeterliliğin insanlar arası doğrudan iletişimin yerini alamaz. Başka deyişle, yapay zekânın gelişmesi dil öğrenimine olan ihtiyacı azaltmamaktadır. Tam tersine, ancak birden fazla dilde bütünleşik yeterlilik geliştirerek, yapay zekâyı dil sınırları ötesinde güvenli bilinçli şekilde kullanmamızı sağlayan eleştirel farkındalığı kazanabiliriz.
İngilizcenin küresel ortak iletişim dili (lingua franca) olarak oynadığı rol, bazı Avrupa toplumlarında ona yabancı dilden ziyade ikinci dil statüsü kazandırmış, İngilizce yeterliliği temel eğitim becerisi olarak görülmeye başlanmıştır. Ancak ikinci/yabancı dil eğitimini yalnızca İngilizce sınırlandırmak, Avrupa kimliğinin özüne aykırıdır.”
***
Avrupa’nın siyasî tecrübesi şunu gösteriyor: Eğer resmî dilin dışında kalan dilleri konuşan unsurlar kendilerini ifade etme, dil kültürlerini geliştirme olanaklarından yoksun iseler siyasî gerilim hâsıl oluyor. Dil hakkı siyasî malzeme oluyor; çare çözümler derhal başka yollarla aranmaya başlanılıyor.
Aksine eğer dil kültürleri devletin, kamunun koruması altındaysa sayede dillerini geliştirme olanaklarına sahipseler kendilerini memlekette güvende tam anlamıyla yurttaş olduklarını hissediyorlar. Aidiyet eşit vatandaşlık dediğimiz.
Toplumsal barış ortamının temellerinden biri farklı kimliklerin titizce gözetilmeleri. Tüm farklı kimlikler ortak gelecek için ancak böyle olursa birlikte çalışabiliyorlar. İşte yüzden kıtanın temel yapılarının kurucuları dil kültürlerin reddedilmesinden ötürü kıtanın istikrar güvenliğini tehlikeye atacak her türlü eğilimi önlemeyi hedef belirlemişler. Bugünkü yabancı Müslüman düşmanlığı hedefi ardındaki iddiayı kez daha teste tabi tutuyor.
kaygı, insanlığın kültür mirasının korunması, gözetilmesi daha geri gelmeyecek şekilde yitirilmesinin engellenmesi. Zira dilbilimciler her dilin biricik olduğunu, her birinin dünyayı farklı algılama biçimini ifade ettiğini dilin kaybolmasının muazzam miktarda bilgi görgünün nihaî olarak kaybedilmesi anlamına geldiğini söylüyorlar. Dil zenginlik demek, insanlığın ortak zenginliği demek.
Dünyamızda aşağı yukarı 6000 dil var bunların sadece yarısı 2100 yılında ayakta kalacak. Avrupa’ ise 123 dil sayılıyor, bunlardan 47’si yok olma tehdidi karşı karşıya. Batı Ermenicesi bunlardan.
Dilbilimciler iki daha çok dilli kişilerin tek dil konuşanlara kıyasla daha yüksek entelektüel yeteneğe sahip olduklarını, zira farklı kelimeleri depolamak, hafızada tutmak ayrıştırmak için beyinlerini daha fazla kullandıklarını söylüyor.
Çokdillilerin, aynı şekilde, daha geniş öğrenme kapasitesi var sayede yeniliklere, değişime genellikle olumsuz hatta kimi zaman saldırganca tepki gösteren tekdilli insanlardan daha kolay uyum sağlarlar, diyor dilbilimciler.
Nasıl yabancı dil öğreniyorsak aynı toprağı tığımız insanların dilini öğrenmenin hem onları daha kolay idrak edeceğimizden yararlı olduğu hem kişisel zenginlik anlamına geldiğini yadsımak mümkün mü?
Hani bölgede denir ya “bizim delimiz bile iki dil bilir”. Kurucu tek dilden daha kuru kurutucu ne olabilir acaba? Memleketteki asırlık uygulama şimdi Suriye’ye bulaştırılmış durumda, bakalım zorla becerebilecekler ?
