Felsefi akımlar çerçevesinde konuya yaklaşıp görüşlerin modern dünyaya nasıl uygulanabileceğine bakalım.

Epiktetos, Seneca Marcus Aurelius gibi önemli temsilcileri olan Stoacılık, Antik Yunan' doğmuş, Roma düşüncesinde gelişmiş felsefe olup temel esasını şöyle özetleyebiliriz: Hayatımızda kontrol edebildiğimiz şeylerle kontrol edemediğimiz şeyleri birbirinden ayırmalıyız. Başkalarının düşünceleri, toplumun beklentileri, yaşlanmak, ölüm geçmiş bizim kontrolümüzde değildir. Fakat bunlara karşı geliştirdiğimiz tutum bizim sorumluluğumuzdadır.

Bugünün dünyasında felsefi yaklaşımdan başkalarının isini ölçü kabul etmemek, her gerilimli duruma enerjimizi harcamamak, başarı ölçüsü olarak sadece para, statü şöhreti esas almamak, yaşlanmayı çöküş değil, hayatın doğal evresi olarak görmek gibi sonuçlar çıkarabiliriz.

Aşk ilişkisinde insanı sahiplenmek yerine onun özgürlüğünü kabul ederek, sevdiğimiz insanın bizim beklentilerimize göre yaşamasını beklememek. Ölümü hayata karşı tehdit olarak değil, hayatın doğal sınırı olarak görmek. Stoacılık bize dünyayı yönetemeyebilirsin ama kendi iç dünyanı yönetmek için çaba gösterebilirsin demekte.

Epikürcülüğün temsilcisi Epiküros, günümüz tüketim toplumuna karşı en anlamlı cevaplardan birini verirken mutluluğun daha çok şeye sahip olmakta değil, gereksiz arzuların esaretinden kurtulmakta olduğunu belirtir.

Epiküros üç tür arzudan söz. Beslenmek, barınmak, güvenlik dostluğu doğal zorunlu olarak birinci sıraya koyarken, lüks yiyecekler, konfor gösterişi doğal ama zorunlu olmayan arzular olarak ikinci sıraya koyar.

Aşırı servet, güç, şöhret başkalarının hayranlığını istemeyi ise doğal olmayan sınırsız arzular olarak üçüncü sırada değerlendirir. Modern tüketim kültürü üçüncü grubu sürekli besler. Her zaman daha iyi telefon, daha pahalı otomobil, daha genç görünüm, daha fazla takipçi daha fazla i arzu edilirken, insan sahip olduklarıyla tatmin olamaz hale gelir.

Bugünün dünyasında felsefi yaklaşımdan, şeyi gerçekten istediğimiz için yoksa başkalarına özendiğimiz için istediğimizi sorgulamak, çok dost edinmek yerine nitelikli dostlar edinmek, doğayla, yürüyüşle, kitap okumakla, sohbet etmekle yetinebilmeyi öğrenmek, mutluluğu ulaşılacak hedef olmaktan çıkarıp an içinde kalabilmek gibi sonuçlar çıkarabiliriz.

Aşk ilişkisinde; insanın bize sağlayacağı hazdan önce onunla kurduğumuz dostluğun, güvenin ımın değerini görmek. Ölümü “ölüm varken biz yokuz, biz varken ölüm yok” düşüncesinden hareketle sürekli korkulacak gelecek olarak düşünmek yerine, yaşadığımız anın kıymetini bilmek.

Varoluşçu filozoflardan Martin Heidegger’in,”Varlık Zaman” adlı eserinde geliştirdiği temel düşüncelerden biri ölümün, yalnızca hayatın sonunda gerçekleşecek biyolojik olay olmadığı aynı zamanda insanın varoluşunu anlamlandırmasını sağlayan temel sınır olduğudur.

Heidegger'e göre ölümün farkında olmak, insanı gündelik hayatın sıradanlığından çıkarabilir. Başkalarının nasıl yaşadığına bakarak yaşamak yerine, kendi hayatının sorumluluğunu üstlenmeyi sağlar.

insanın önünde sınırsız zaman olduğunu varsaydığımızda önemli kararlarını sürekli erteleyebilir. Sevgisini ifade etmeyi, kitabı okumayı, dostunu aramayı, hayalini gerçekleştirmeyi sonraya bırakabilir. Ama zamanın sınırlı olduğunu gerçekten kavradığında öncelikleri değişir.

Bugünün dünyasında felsefi yaklaşımdan; başkalarının beklentilerine göre değil, kendi değerlerimize göre yaşamak, sevdiğimiz insanların ölümlü olduğunu bilerek onlara sevgimizi ifade etmek için uygun zamanı beklememek, her günün geri dönmeyecek zaman dilimi olduğunu kabul etmek gibi sonuçlar çıkarabiliriz.

Ölümün farkındalığı karamsarlık değil, hayatı ciddiye alma biçimidir. Ölümü unutmak, hayatı sonsuzlaştırmaz; çoğu zaman hayatı ertelememize neden.

Sosyolog, psikanalist filozof Erich Fromm, ”Sahip olmak ya Olmak” “ Sevme Sanatı” isimli kitaplarında modern tüketim toplumunun insan üzerindeki etkilerini anlatır.

Fromm iki farklı yaşam biçimini karşılaştırırken, “sahip olmayı” insanları, nesneleri, bilgiyi hatta sevgiyi sahip olunacak şeyler olarak görmek şeklinde tanımlarken, ”olmak” kavramını yaşamak, üretmek, mak, düşünmek kendini gerçekleştirmek olarak açıklar.

Modern insan çoğu zaman sevgiyi bile sahip olmak üzerinden tanımlar. Birini sevdiğini söyler ama onu kontrol etmek ister. Kıskançlığı sevgisinin kanıtı sayar. Karşısındaki insanı kendi mutluluğunun aracı hâline getirir. Fromm'a göre gerçek sevgi duygu patlamasından ibaret değildir. İlgi, sorumluluk, saygı bilgi gerektiren sanattır.

felsefi yaklaşımdan; insanları sosyal statülerine göre değerlendirmemek, ilişkilerde sürekli karşılık beklememek, sevdiğimiz insanın bireyselliğine saygı göstermek, bilgiyi üstünlük aracı değil, kendimizi geliştirme yolu olarak görmek, biriktirmekten çok maya önem vermek gibi sonuçlar çıkarabiliriz.

Sevmek, karşımızdaki insanı kendimize ait kılmak değil, onun kendi varlığı içinde gelişmesine katkıda bulunmaktır. Sevginin karşıtı nefret değil, çoğu zaman sahip olma arzusudur.

Almanya vatandaşı Güney Koreli yazar, filozof kültür eleştirmeni Byung-Chul Han, performans toplumuna tüketilen aşka itiraz ederken dijitalleşme başarı baskısıyla tükenmişliğe yol açan yorgunluk toplumunu irdeler.

Han, modern insanın artık yalnızca dışarıdan baskı altında olmadığını, kendi kendisinin sömürücüsü haline geldiğini ileri sürer. İnsan kendini sürekli daha başarılı, daha üretken, daha genç, daha güzel daha görünür olmak zorunda hisseder. Sosyal medya durumu daha derinleştirir. İnsan artık yalnızca yaşamaz; yaşadığını sürekli sergiler. ilişkinin kendisinden çok başkalarına gösterilmesi, düşüncenin derinliğinden çok aldığı i önem kazanır.

Han'a göre gerçek aşk, insanın kendi benliğinin sınırlarını aşarak başka insanın farklılığıyla karşılaşabilmesini gerektirir. Oysa tüketim kültürü bize sürekli kendi arzularımıza uygun olanı seçmemizi öğütler.

İnsanlar birer tüketim nesnesine dönüşür: ilişki beklentilerimi karşılamıyor, daha güzelini, daha uyumlusunu, daha heyecan vericisini bulabilirim. Böylece aşk, emek verilmesi gereken ilişki olmaktan çıkar, memnuniyet sağladığı sürece devam eden alışverişe dönüşür.

Han, bizi her an ulaşılabilir olma zorunluluğundan kurtulmaya, sosyal medyada görünmek yerine gerçek ilişkiler kurmaya, insanı hemen değerlendirmek dışlamak yerine onu tanımaya çalışmaya, sessizliğe, yalnızlığa düşünmeye yer açmaya,her şeyi verimlilik fayda ölçüsüyle değerlendirmemeye, tefekkür hayatını yeniden canlandırarak sürekli şey yapmak yerine bazen yalnızca düşünmeye, seyretmeye var olmaya çağırmakta.

Han, çağrıyı yaparken modern dünyanın hızına karşı en güçlü felsefi direnişlerden birini göstermekte.

Frankfurt Okulu geleneğinin Eleştirel Teori’nin çağdaş temsilcilerinden biri olan Alman sosyolog siyaset bilimci Harmurt Rosa, modern dünyanın hız sorununu doğrudan ele. “toplumsal hızlanma”, “yabancılaşma” “rezonans” gibi önemli kavramlara yoğunlaşarak vurgu yapar.

Ona göre modern toplumda teknoloji, iletişim, çalışma hayatı toplumsal değişim giderek hızlanmaktadır. Ancak hızlanma insana mutlaka daha fazla zaman kazandırmaz. Tam tersine, insan kendisini sürekli yetişmek zorunda olduğu yarışın içinde bulur. Modern toplumun temel sorunu teknoloji hayatın hızlanmasıdır.

durum; teknolojinin, toplumsal değişimin yaşam tempolarının sürekli artmasına, dolayısıyla bireyin zamana yetişememesine, yabancılaşmasına,dünyayla, doğayla, kendi bedeniyle toplumla olan bağını kaybetmesine yol.

Rosa'nın asıl önerisi yalnızca yavaşlamak değildir. Onun rezonans kavramı çok daha derin anlam taşır. Rezonans, insanın dünyayla karşılıklı, canlı anlamlı ilişki kurabilmesidir. Hızlanmaya yabancılaşmaya karşı panzehir olarak sunduğu merkezî kavram. Rezonans; dünyanın sınırsızca denetlenip kontrol edilmeye çalışılması yerine, insan dünya arasında karşılıklı "ses verme ses alma” ilişkisi kurmak, dünyaya açık duyarlı olmaya işaret.

Örneğin: müzik eserini dinlerken gerçekten etkilenmek, kitap okurken düşüncelerimizin değişmesi, dostla konuşurken zamanın nasıl geçtiğini fark etmemek, doğada yürürken kendimizi doğanın parçası hissetmek, sevdiğimiz insanla sessizce oturabilmek. Bunlar tüketilen deneyimler değil, insanı dönüştüren yaşantılardır.

Sonuç olarak hayatı yapılacak işler toplamı olarak değil, anlamlı karşılaşmalar bütünü olarak görmeliyiz.

Devam edeceğim.