Bodrum Değirmenburnu Tarihi Yel Değirmenleri Yakın Çevresi Fikir Projesi Yarışması, nisan ayı başında ilan edildi 30 Haziran’ sonuçlandı. Cenk Dereli birlikte katıldığımız yarışmanın ödül grubuna giren projeleri geçtiğimiz hafta inceleme fırsatı bulduk. inceleme, şartnamenin tarif ettiği koruma yaklaşımı, jüri değerlendirmesi ödül grubundaki bazı projelerde öne çıkan mekânsal kararlar üzerine görüş yazısı yazma ihtiyacını doğurdu.
Yarışma şartnamesinde, Bodrum Değirmenburnu koruma öncelikli kültürel peyzaj alanı olarak tanımlanıyor. Alanın peyzaj, silüet kamusal kullanım potansiyellerinin birlikte düşünülmesi isteniyor. Yel değirmenlerinin Bodrum kent merkezi, Bardakçı, Gümbet deniz yönlerinden algılanan silüet değeri özellikle vurgulanıyor. Değirmenlere yapılacak ek fiziksel müdahalelerin asgari geri döndürülebilir olması bekleniyor. Alanın 1. derece doğal sit içinde yer alması jeolojik yapı, doğal bitki örtüsü mevcut silüet üzerindeki etkileri daha önemli hale getiriyor.
Şartname, güçlü kamusal kullanım senaryosu istiyor. Dolaşım, seyir, duraklama, bilgilendirme, sergileme, gece-gündüz kullanımı turizm baskısını yönetecek araçlar yarışmanın önemli başlıkları arasında. Yani yarışma, alana hiç dokunmayan pasif koruma yaklaşımı önermiyor. Müdahale bekleniyor; ancak müdahalenin alanın doğal, tarihî görsel değerlerini geriye itmemesi gerekiyor.
Müdahalenin GörünürlüğüÖdül grubuna giren projelerin yayımlanan görsellerine açıdan bakıldığında farklı yaklaşımlar görülüyor. Bazı projeler değirmenler sırtını ana omurga olarak ele alıyor daha düşük yoğunluklu ziyaretçi rotaları öneriyor. Bazıları ise alanı daha kapsamlı park, seyir terasları sistemi, yükseltilmiş dolaşım ağı ya mimari enstalasyonlar dizisi olarak yeniden kuruyor. Birçok projede değirmenler, mevcut durumlarından bağımsız biçimde daha tamamlanmış, bütünlüklü ya romantik üretim peyzajı imgesinin parçası haline geliyor. Bazı önerilerde geniş sert zeminler, platformlar, uzun duvarlar, yaya köprüleri, ya büyük ölçekli gölgelikler öne çıkıyor.
durum soruyu gündeme getiriyor: Koruma öncelikli yarışmada, müdahalenin görünür olması ne kadar belirleyici oluyor? Daha ölçülü, geri planda kalan mevcut peyzajı öne çıkaran kararlar yarışma ortamında nasıl okunuyor? Alana az müdahale eden yaklaşım, yeterince güçlü tasarım pozisyonu olarak değerlendiriliyor ?
Değirmenleri Tek Grup Olarak OkumakProje görsellerinde dikkat çeken eğilimlerden biri, değirmenlerin güçlü görsel seri olarak ele alınması. Restore edilmiş gövdeler, pervaneler, çevre düzenlemeleri rota sistemiyle değirmenler bütünlüklü kolay okunur kültürel peyzaj imgesine dönüşüyor. Ancak Değirmenburnu’ndaki yapıların her biri aynı durumda değil: Bazılarının gövdesi büyük ölçüde ayakta, bazılarında çatı ya mekanizma izleri var, bazıları ileri derecede yıkılmış, bazıları ise daha önce müdahale görmüş. nedenle değirmenleri yalnızca grup olarak değil, her birinin fiziksel geçmişi, hasar durumu mevcut karakteri üzerinden ayrı ayrı ele almak daha hassas koruma yaklaşımı sunabilirdi. durum koruma açısından önemli soruyu beraberinde getiriyor: Bütün değirmenler aynı tarihsel ana döndürülmelidir?
Topoğrafya, Ölçek EtkiBenzer durum topoğrafya peyzaj kararları için geçerli. Değirmenburnu’nun değeri sadece değirmenlerden kaynaklanmaz. Kayalık, rüzgârlı, çıplak yarı-doğal tepe karakteri mirasın parçasıdır. Şartname; rüzgâr rejimini, eğimleri, bitki örtüsünü, doğal eşikleri görüş akslarını tasarımın temel verileri arasında sayıyor. nedenle, Değirmenlerin çevresinde büyük sert zeminler, yoğun teraslamalar, yükseltilmiş dolaşım halkaları, uzun duvarlar ya peyzajı fazlaca düzenleyen geometriler sadece işlevsel kararlar olarak okunamaz. kararlar alanın açıklık, yalınlık kendiliğindenlik hissini değiştirir.
Elbette kontrollü dolaşım, erişilebilirlik, bakım, güvenlik ziyaretçi yönetimi için zemin müdahaleleri gerekir. Değirmenburnu bugün bakir alan değil. Düzensiz kullanım, araç baskısı, bakım eksikliği, çöp, vandalizm erişim sorunları. Bunların çözülmesi tasarım gerektirir. Tartışılması gereken, tasarımın ölçeği alan üzerindeki etkisidir. patika platformlar ağı, küçük ölçekli yönlendirme elemanları alanı yeniden kuran büyük yapısal sistemler aynı ağırlıkta müdahaleler değildir. Benzer şekilde, ziyaretçi merkezini alt kotta sınırlı alanda konumlandırmak sırt hattını platformlar, teraslar ya yeni strüktürlerle yeniden örgütlemek aynı etkiyi yaratmaz.
Mevcut İmar Planı Kararı Yeni Müdahale ?tartışmanın başka boyutu yarışmacılarla ılan plan kararlarının jüri değerlendirmesinde nasıl okunduğudur. 14 sıra numaralı projemize ilişkin jüri raporunda, “Batı yönünde önerilen yeni ulaşım güzergâhının ölçeği Antik Taş Ocağı’nın hemen yanından geçirilmesi önerilen yol” alanın korunması hedefiyle çelişen müdahale olarak değerlendirilmiştir. Oysa söz konusu yol, yarışmacılarla ılan “2.5 2017 Onaylı Kıyı Kenar Çizgisi” klasörü içindeki “Değirmenler_Plan_Halihazır_Kadastro_Kıyıkenar_2000.dwg” dosyasında yer alan, 1/5000 1/1000 Koruma Amaçlı İmar Planı belgelerinde görülen mevcut imar planı kararına dayanmaktadır. Paftada verinin kaynağı belirtilmiş, yolun izi boyutları değiştirilmeden işlenmiştir.
Yarışma şartnamesi, alandaki değirmenlerin mülkiyet haklarını mevcut çatışmalar nedeniyle korumayı önemseyen çerçeve tarif. durumda çevre parsellerdeki plan kararlarını tamamen yok sayan öneri geliştirmek, alanın güncel gerçekleriyle eksik ilişki kurar. nedenle projemizde, mevcut Koruma Amaçlı İmar Planı’nda yer alan yolu çevre parsellerdeki olası yapılaşmayı tasarım verisi olarak kabul ettik. Amacımız, alanın gelecekte karşılaşabileceği imar mülkiyet koşulları içinde geçerliliğini koruyacak öneri geliştirmekti.
Ödül grubunda yolun çevre parsellerdeki imar/mülkiyet durumunun gerçekliğini açık biçimde dikkate alan yaklaşımın öne çıkmaması, yarışmanın değerlendirme çerçevesi açısından ayrıca tartışmaya değerdir. Jürinin, yarışmacılarla ılan belgelere tam olarak hakim olmaması mümkün olmayacağına göre, seçilen projelerin Bodrum kentsel mekanını var eden dinamikleri an için unutarak hayal kurmanın araçları olarak seçildiğini umut ediyoruz. Ancak umutlu bakış projemizin jüri raporunda yukarıda bahsi geçen ifadesini anlamlandırmaya yetmiyor. Jürinin bizim önerimiz sandığı müdahale Belediye’nin onaylı Koruma Amaçlı İmar Planı projelerinde işlidir. görüş jürinin değerlendirme kriteri olarak tığı görüşse, yarışmacılarla ılan dökümanlar arasında dosyaların ılmış olması yanıltıcı değil midir?
Jüri, şartnamede Değirmenburnu için koruma öncelikli, silüete duyarlı, topoğrafyayla uyumlu, asgari geri döndürülebilir müdahalelere dayanan yaklaşım tarif etmişti. Kamusal kullanım, ziyaretçi yönetimi uzun vadeli işletme modeli çerçevenin parçasıydı. Ancak ödül grubuna giren bazı projelerde ilkelerle çelişen kararlar öne çıkıyor. Jüri raporunda ise başka soru daha gündeme geliyor: Yarışmacılarla ılan imar planında zaten yer alan yol, neden projemizin önerdiği yeni ulaşım kararı gibi değerlendirildi? nedenle sonuçları, Kolokyum sırasında şartname, yarışmacılara verilen belgeler, koruma yaklaşımları değerlendirme ölçütleri bağlamında etraflıca tartışmak gerekiyor.
