Artı Gerçek - Sırbistan’ 25 Ekim Pazar günü düzenlenen erken parlamento seçimlerini, hükümet karşıtı protestolardan doğan Öğrenci Listesi kazandı. Aleksandar Vučić’in liderliğindeki Sırp İlerleme Partisi (SNS) müttefiklerinin oluşturduğu ittifak seçimi kaybetti.
Bağımsız seçim gözlem kuruluşu CRTA’nın ön sonuçlarına göre Öğrenci Listesi oyların yüzde 51,47’sini, Vučić’in liderliğindeki Birleşik Sırbistan ittifakı ise yüzde 40,42’sini. Ipsos Özgür Seçimler Demokrasi Merkezi’nin (CeSID) tahminleri Öğrenci Listesi’nin oy oranını yüzde 52 civarında gösterdi.
Resmi sonuçların henüz kesinleşmediği seçimlerde Öğrenci Listesi’nin 250 sandalyeli parlamentoda 135 ila 140 milletvekili çıkarması bekleniyor. Hükümet kurmak için 126 sandalye gerekiyor.
Eylül ayında başbakanlığa aday olmak için cumhurbaşkanlığından istifa eden Vučić, seçim gecesi Belgrad’daki parti merkezinde yaptığı açıklamada, “Henüz kesin sonuçlara sahip değiliz ancak elimizdeki örnekleme dayanarak seçimleri kaybettiğimiz. Öğrenci Listesi kazandı”.
Vučić, Öğrenci Listesi’nin 135 ila 140, kendi ittifakının ise yaklaşık 105 sandalye kazanacağını belirtti. Öğrenci hareketinin yaklaşık 2,2 milyon, kendi ittifakının ise 1,72 milyon oy aldığını söyledi. Seçim yenilgisinden bazı Avrupa ülkelerini ABD Başkanı Donald Trump’a karşı olduğunu öne sürdüğü “Amerikan derin devletini” sorumlu tutan Vučić, yabancı aktörlerin Sırbistan’ın iç siyasetine müdahale ettiğini savundu.
BELGRAD SOKAKLARINDA KUTLAMALARVučić’in yenilgiyi kabul etmesinin ardından başkent Belgrad başta olmak üzere birçok kentte binlerce kişi sokaklara çıktı. Göstericiler meydanlarda dans etti, havai fişekler patlattı, araçlarıyla korna çaldı “Aleksandar gitti” sloganları.
Kutlamaların yoğun yaşandığı kentlerden biri, öğrenci hareketinin ortaya çıktığı Novi Sad. Belgrad’ ise göstericiler Slavija Meydanı’nda toplandı.
Öğrenci Listesi’nin milletvekili adaylarından Radomir Saičić, sonuçların açıklanmasının ardından yaptığı konuşmada, “ gece Sırbistan halkı hiçbir engelin kendi iradesinden daha büyük olmadığını, hiçbir korkunun cesaretinden daha güçlü olamayacağını gösterdi”.
Saičić, seçim zaferinin yalnızca sandık sonuçlarından ibaret olmadığını belirterek bunun “en zor zamanlarda bile inanmaya devam eden, hiçbir şeyin değişmeyeceği söylendiğinde vazgeçmeyen insanların zaferi” olduğunu söyledi.
Listenin ilk sıra adayı Ilija Srđanović ise BBC Sırpça’ya yaptığı açıklamada, hareketin amacının ülkeyi siyasi baskılardan kurtarmak olduğunu belirterek, “Burası özgür ülke olacak”.
16 KİŞİNİN ÖLDÜĞÜ FACİA ÖĞRENCİ HAREKETİNİ BAŞLATTISırbistan’daki siyasi değişimin temelinde, 1 Kasım 2024’te Novi Sad’daki tren istasyonunun beton sundurmasının çökmesiyle yaşanan facia bulunuyor. Olayda 16 kişi hayatını kaybetti. İstasyonun yenilenmesi sırasında yolsuzluk yapıldığı güvenlik önlemlerinin ihmal edildiği iddiaları kamuoyunda tepkiye yol.
Üniversite öğrencilerinin öncülüğünde başlayan protestolar kısa sürede ülke geneline yayıldı. İlk aşamada facianın sorumlularının hesap vermesini isteyen göstericiler, zamanla hükümetteki yolsuzluk iddialarına, kamu kurumları üzerindeki siyasi etkiye basın özgürlüğüne yönelik kısıtlamalara karşı daha geniş harekete dönüştü.
Vučić SNS yönetimi yolsuzluk suçlamalarını reddederek protestoların yabancı aktörler tarafından desteklendiğini savundu.
Aylar boyunca devam eden gösteriler, Vučić’in 2012’den yana iktidarda bulunan partisine karşı en güçlü siyasi hareket haline geldi. Artan protestoların ardından erken seçim kararı alındı. Daha önce 2014-2017 yılları arasında başbakanlık yapan Vučić, 2017’den itibaren cumhurbaşkanı olarak görev yürütüyordu.
ÖĞRENCİLER SİYASETİN DIŞINDAN İSİMLERLE SEÇİME GİRDİÖğrenci hareketi, geleneksel siyasi parti olarak yarışmak yerine farklı meslek gruplarından isimlerin yer aldığı aday listesi oluşturdu. Doktorlar, akademisyenler, öğretmenler, sanatçılar, sporcular çiftçiler listede yer.
Hareketin kurucusu olan üniversite öğrencileri ise milletvekili adayı olmak yerine seçim kampanyasını örgütlemeyi tercih. Belirgin lideri bulunmayan hareket, kampanyasını yolsuzlukla mücadele, bağımsız kurumların güçlendirilmesi demokratik hakların korunması üzerine kurdu.
Öğrenci Listesi, protestoculara yönelik baskılardan sorumlu kamu görevlilerinin hesap vermesini, kamu işletmelerindeki siyasi atamaların sona erdirilmesini kamu yayıncılığının siyasi etkiden kurtarılmasını vaat.
Hareket, geleneksel muhalefet partilerinin ulaşmakta zorlandığı seçmenlere erişmek amacıyla ülke genelinde yürüyüşler bisiklet turları düzenledi. Özellikle Vučić’in güçlü olduğu kırsal bölgelerde seçmenlerle doğrudan temas kurmaya çalıştı. Bazı muhalefet partileri kendi adaylarını çıkarmak yerine öğrenci hareketini destekledi.
strateji, hareketin yalnızca gençlerden değil, mevcut siyasi partilerden memnun olmayan seçmenlerden destek almasını sağladı.
SEÇİMLERDE YÜKSEK KATILIM USULSÜZLÜK İDDİALARIYaklaşık 6,5 milyon kayıtlı seçmenin bulunduğu seçimlerde 250 parlamento sandalyesi için 18 liste yarıştı. Seçimlere katılım, Yugoslavya’nın dağılmasından yana görülen en yüksek seviyelerden birine ulaştı.
Cumhuriyet Seçim Komisyonu’nun verilerine göre yerel saatle 18.00 itibarıyla seçmenlerin yüzde 64,9’u oy kullanmıştı. oran, 2023 parlamento seçimlerinde aynı saatte kaydedilen yüzde 51,93’lük katılımın yaklaşık 13 puan üzerindeydi. Oy verme işleminin son saatlerine ilişkin tahminler, katılımın yüzde 70’e yaklaştığını gösterdi.
Seçim günü çeşitli usulsüzlük iddiaları gündeme geldi. Bağımsız seçim gözlem kuruluşu CRTA, izlediği yaklaşık 500 sandık merkezinin üçte birine yakınında seçmenlere veya sandık görevlilerine yönelik baskı tespit ettiğini açıkladı.
Kuruluş, özellikle oy pusulalarının fotoğraflanması yoluyla oy gizliliğinin ihlal edildiğine dikkat çekti. Belgrad’ gözlem yapılan sandık merkezlerinin yüzde 80’inde tür olayların kaydedildiği belirtildi.
CeSID oy pusulalarının fotoğraflanması, toplu oy kullanma, kimlik kontrolündeki eksiklikler seçmenlerin baskı altında tutulması gibi olası usulsüzlüklere ilişkin 300’den fazla bildirim aldığını duyurdu. Cumhuriyet Seçim Komisyonu Başkanı Vladimir Dimitrijević ise bildirilen sorunların büyük bölümünün küçük çaplı olduğunu sandık kurulları tarafından çözüldüğünü söyledi.
Seçim günü Pančevo’ sandık merkezinin yakınında maskeli kişiler arasında çıkan kavga üzerine soruşturma başlatıldı. Vranje yakınlarındaki Pavlovac’ta ise haber takibi yapan iki gazeteci saldırıya uğradı; olayla ilgili iki şüpheli gözaltına alındı.
AB’DEN YENİ YÖNETİME REFORM ÇAĞRISISeçim sonuçları, Avrupa Birliği’ne aday ülke olan Sırbistan’ın dış politikası açısından önem taşıyor.
AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Öğrenci Listesi’ni seçim zaferinden dolayı tebrik ederek yeni yönetimle çalışmaya hazır olduklarını açıkladı. Von der Leyen, hukukun üstünlüğü, basın özgürlüğü, yolsuzlukla mücadele demokratik kurumların güçlendirilmesine yönelik reformları desteklemeye hazır olduklarını belirtti.
Vučić yönetimi, Sırbistan’ın Avrupa Birliği üyeliğini desteklerken Rusya Çin yakın ilişkilerini sürdürüyordu. Sırbistan, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından Moskova’ya yönelik Batı yaptırımlarına katılmamıştı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin seçim öncesinde Vučić’e destek vermişti.
Yeni yönetimin Avrupa Birliği ilişkiler, Kosova meselesi Rusya Çin’e yönelik dış politika konusunda nasıl çizgi izleyeceği henüz netlik kazanmadı.
Öğrenci hareketinin önündeki temel sınav ise protestolarda dile getirilen talepleri somut politikalara dönüştürmek olacak. Farklı toplumsal kesimlerden gelen büyük bölümü siyasi deneyime sahip olmayan adayların oluşturacağı yeni yönetim; ekonomi, kamu kurumlarının işleyişi, yargı bağımsızlığı dış politika gibi alanlarda karar almak zorunda kalacak.
